Dziś wieczorem rozpoczyna się Rosz ha-Szana, czyli początek nowego roku i dzień Sądu Bożego dla wyznawców judaizmu. Jedno z najważniejszych świąt w kalendarzu żydowskim zaczyna się pierwszego dnia miesiąca tiszri (zwykle we wrześniu lub październiku według kalendarza gregoriańskiego) i trwa dwa dni. Obydwa dni są pełnymi świętami, tzn. obowiązują prawa jak w szabat, z wyjątkiem zakazów związanych z przenoszeniem przedmiotów, ogniem oraz gotowaniem. Rosz ha-Szana, to dosłownie Głowa Roku, wśród innych nazw uroczystości znajdziemy: Jom Truaa – Dzień Trąbienia oraz Jom ha-Din - Dzień Sądu. Jest to czas refleksji, modlitwy oraz duchowego odnowienia, przygotowujący na zbliżający się Jom Kipur, czyli Dzień Przebłagania.
Przygotowania do Rosz ha-Szana rozpoczynają się zazwyczaj już trzydzieści dni przed świętem, w miesiącu elul. Jest to czas na osobistą refleksję, naprawę relacji z innymi oraz duchowe przygotowanie na nadchodzące święta. Żydzi starają się wówczas zakończyć wszelkie spory i nieporozumienia, by wejść w nowy rok z czystym sumieniem. Wielu wierzących korzysta z tego czasu, ale przeprosić osoby, którym wyrządzili krzywdę oraz prosić o wybaczenie. Ważnym elementem tego okresu są codzienne modlitwy i słuchanie szofaru. Szofar to instrument dęty o charakterze liturgicznym, wykonany najczęściej z rogu barana. Jego dźwięki przypominają o potrzebie poprawy swoich czynów i nawołują do skruchy.
W wigilię uroczystości należało się wykąpać, ostrzyc i włożyć nowe ubranie lub choćby jedną nową rzecz. Kobiety zakładały jasne sukienki, a dziewczynki wplatały we włosy białe wstążki. Biel symbolizowała odnowę i oczyszczenia, dlatego kolor ten obecny był także w synagogach – Aron ha-Kodesz zakrywano białym parochetem, a rodały ubierano w białe sukienki.
Rosz ha-Szana ma charakter uroczysty i poważny. Jest o dzień, w którym Bóg ocenia każdy czyn człowieka, decydując o losie ludzi na nadchodzący rok. Żydzi wierzyli, że w Rosz ha-Szana boskie wyroki zapisywane były do Księgi Życia dla pobożnych i prawych, bądź Księgi Śmierci dla grzeszników. Dla niezdecydowanych, wyrok zostawał odroczony na dziesięć dni, do nadejścia Jom Kipur. Poprzez wyznanie win i głęboką skruchę można było odmienić swój los i zasłużyć na przebaczenie, a tym samym wpisanie do księgi sprawiedliwych.
W nawiązaniu do tej tradycji, Żydzi na całym świecie składają sobie życzenia: „obyście byli zapisani na dobry rok i zatwierdzeni na dobry żywot”.
Kluczową rolę w obchodach Rosz ha-Szana odgrywają modlitwy. Specjalne nabożeństwa odbywaj się w synagogach, a ich centralnym punktem jest dęcie w szofar, który symbolizuje wezwanie do pokuty i duchowego przebudzenia. Wysłuchanie szofaru jest nakazem wynikającym bezpośrednio z Tory. Tradycją jest, aby w trakcie świątecznego nabożeństwa wysłuchać 100 takich dźwięków. Brzmienie rogu ma poruszać serca i zainspirować do refleksji nad własnym postepowaniem, ale głos szofaru jest również wołaniem o boskie miłosierdzie i wyrozumiałość.
Pierwszy dzień święta (lub drugi, jeśli święto rozpoczyna się w szabat) obejmuje ceremonię taszlich (po polsku „wyrzucisz”), podczas której symbolicznie wyrzuca się grzechy. Zwyczajem jest udawanie się nad rzekę lub inny zbiornik wodny, najlepiej taki w którym żyją ryby i odmawianie specjalnych modlitw, a także wytrząsanie z kieszeni wszystkich okruchów, czy też wrzucanie chleba do wody. Ten symboliczny gest oczyszczenia z grzechów nawiązuje do słów Księgi Micheasza (7,19): „Ulituje się znowu nad nami, zetrze nasze nieprawości i wrzuci w głębokości morskie wszystkie nasze grzechy”.
Rosz ha-Szana, podobnie jak inne żydowskie święta, wiąże się z bogatą tradycją kulinarną. Symboliczne potrawy mają szczególne znaczenie i służą wyrażeniu nadziei na dobry
i pomyślny rok. Jednym z najważniejszych symboli są jabłka maczane w miodzie, by nadchodzący rok był pomyślny i dobry, tak jak to danie. Z miodem spożywa się także chałkę, która w okresie Rosz ha-Szana jest okrągła, co symbolizuje cykliczność życia oraz nieskończoność. Bogactwo zasług i dobrych uczynków symbolizuje granat. Zgodnie z tradycją, owoc ten zawiera 613 nasion, co odpowiada 613 przykazaniom (micwot) w judaizmie. Wśród wielu symbolicznych dań pojawia się głowa ryba lub barana, co ma przypominać o życzeniu, aby
w nadchodzącym roku być „na czele” i działać z przywództwem i mądrością. Marchew to mnogość i błogosławieństwo. Słowo „marchew” w języku jidysz brzmi podobnie do słowa oznaczającego "mnożenie” wyraża nadzieję na obfitość w nadchodzącym roku. Na świątecznym stole swoje miejsce mają także daktyle, których hebrajska nazwa to „tamar”, czyli „skończy się gorycz”. Oprócz wymienionych potraw, wiele rodzin przygotowuje specjalne dania na Rosz ha-Szana, takie jak pieczona ryba, mięso czy różnorodne słodkie ciasta.
Marta Zimnicka
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej
[gallery ID=50]
