Wesołe żydowskie święto Purim obchodzone jest co roku 14. dnia hebrajskiego miesiąca Adar (późna zima/wczesna wiosna). Purim 2025 rozpoczyna się w czwartek wieczorem, 13. marca i trwa do szabatu, 14. marca.
Uroczystość, nazywana potocznie „żydowskim karnawałem”, odnosi się do wydarzeń opisanych w biblijnej Księdze Estery i upamiętnia cudowne ocalenie Żydów przed zagładą
w królestwie perskim.
Opowieść dotyczy Mordechaja i jego bratanicy Estery. Podczas babilońskiej niewoli Estera została wybrana na nałożnicę, a potem żoną króla Aswerusa. Mordechaj pełnił funkcję przy Bramie Królewskiej, dzięki czemu mógł być blisko niej. Konflikt wybuchł, gdy książę Haman zażądał oddania mu pokłonu, na co Mordechaj się nie zgodził, powołując się na swoją wiarę. Haman postanowił wymordować cały naród żydowski, a król, nie wiedząc o pochodzeniu żony, zgodził się na jego plan. Egzekucję wyznaczono na 13 Adar, a Mordechaj poprosił Esterę, by ujawniła swoje pochodzenie i wstawiała się za Żydami. Estera, obawiając się o życie, pościła przez trzy dni, prosząc Boga o pomoc. Król, wzruszony, obiecał spełnić jej życzenie i przyjął zaproszenie na ucztę. Tam Estera ujawniła, że Haman stanowi zagrożenie dla jej życia i życia jej ludu. Król, w gniewie, kazał powiesić Hamana i jego synów. Żydzi zostali uratowani, a Mordechaj zastąpił Hamana na dworze. 14 dnia miesiąca Adar ogłoszono Święto Purim, upamiętniające ocalenie Żydów.
Nabożeństwo w synagodze rozpoczynało się od wygłoszenia odpowiednich błogosławieństw, po czym w określony sposób odczytywano Księgę Estery: smutne fragmenty odczytywano płaczliwym tonem, opis wyniesienia Mordechaja powtarzano dwukrotnie, imiona dziesięciu synów Hamana wymieniano jednym tchem, natomiast przy wymienianiu imienia Hamana gwizdano, tupano i krzyczano, wyrażając w ten sposób potępienie dla niego. Dzieci przynosiły na tę okazję kołatki, grzechotki, a także kamienie z wypisanym imieniem Hamana i tak długo stukały jednym o drugi, aż imię to zostało starte. Kolejnym punktem nabożeństwa było odczytywanie fragmentu Księgi Wyjścia, który odnosił się do walki
z Amalekitami i odmawia modlitwę Al Ha-nisim.
Co ciekawe, egzemplarze Księgi Estery sporządzane w formie zwojów (nazywane Megilat Ester), to jedyne księgi wchodzące w skład Tanachu, które mogą być ilustrowane.
W Purim wszelki post, żałoba i umartwianie się były zakazane, a uroczystość miała charakter i nastrój karnawału. Był to jedyny dzień w roku, kiedy można było przebrać się w strój przeciwnej płci, czy założyć maskę i zakryć twarz. Przebierańcy, często uczniowie szkół religijnych, chodzili po domach i odgrywali scenki purimowe w zmian za drobne monety i słodycze. W wielu miejscowościach istniał zwyczaj palenia kukieł Hamana podczas tego typu przedstawień.
Do tradycji święta należo obdarowywanie się upominkami, które po hebrajsku nazywane są „miszloach manot”, a w jidysz „szałachmunes”. Zwyczajowo były to łakocie: figi pomarańcze, rodzynki, miodowniki itp. Zgodnie z Talmudem w Purim należało także wspomóc co najmniej dwóch ubogich. Odpowiednim było ofiarowanie jałmużny równowartości co najmniej dwóch posiłków.
Z Talmudu pochodził także obowiązek upojenia się alkoholem do stanu, w którym nie było się w stanie odróżnić słów: „Niech będzie błogosławiony Mordechaj” od „Niech będzie przeklęty Haman”. Podobnie jak w czasie święta Chanuka, dozwolone były gry hazardowe. W czasie obfitych biesiad na stole nie mogło zabraknąć trójkątnych ciastek, nadziewanych makiem, miodem lub powidłami, zwanych uszami Hamana lub hamantaszami.
Marta Zimnicka
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej w Chęcinach
Arthur Szyk, 1948, domena publiczna, Wikimedia Commons
Pieter Lastman, Triumf Mordechaja, 1624, domena publiczna, Wikimedia Commons
Zwój Estery, 1750, Muzeum Izraela, domena publiczna, Wikimedia Commons
