Pesach znane również jako Pascha, to jedno z najważniejszych i najstarszych świąt w tradycji żydowskiej. Obchodzone jest na pamiątkę wyjścia narodu izraelskiego z niewoli egipskiej – wydarzenia opisanego w biblijnej Księdze Wyjścia. Święto to symbolizuje nie tylko fizyczne wyzwolenie, ale także duchową przemianę oraz początek historii Żydów jako wolnego narodu. To czas głębokiej refleksji nad znaczeniem wolności, siły wspólnoty oraz dziedzictwa przekazywanego z pokolenia na pokolenie.
W 2025 roku Pesach rozpoczyna się wieczorem w sobotę 12 kwietnia i trwa do wieczora w niedzielę 20 kwietnia. W Izraelu święto trwa siedem dni, natomiast w diasporze, czyli poza granicami Izraela – osiem. Najważniejszym momentem święta są pierwsze wieczory, podczas których odprawia się rytualną kolację – Seder.
Seder Pesachowy to wyjątkowe spotkanie rodzinne i duchowe, w trakcie którego czytana jest Haggada – opowieść o niewoli i cudownym wyzwoleniu Izraelitów z Egiptu. Przebieg kolacji jest dokładnie ułożony i pełen symboliki. Każda z potraw na stole ma głębokie znaczenie: maca, czyli niekwaszony chleb, przypomina o pośpiechu, w jakim Żydzi opuszczali Egipt, nie zdążając nawet zakwasić ciasta; maror, gorzkie zioła – zazwyczaj chrzan – to symbol goryczy niewolnictwa; charoset, słodka pasta z owoców i orzechów, przywodzi na myśl zaprawę, jaką niewolnicy wyrabiali w Egipcie; pieczona kość (zeroa) symbolizuje dawną ofiarę paschalną, a karpas, czyli zioła maczane w słonej wodzie, nawiązują do łez przelewanego cierpienia. Na stole często pojawia się też jajko – symbol odnowy i żałoby po zniszczeniu Świątyni w Jerozolimie.
Na czas święta obowiązuje zakaz spożywania i posiadania chametz – wszelkich produktów, które mogły ulec fermentacji, takich jak chleb, ciasta, makarony czy piwo. Przed świętem domy są dokładnie sprzątane z wszelkich okruszków, a często produkty zawierające chametz są symbolicznie „sprzedawane” lub oddawane. Zamiast nich przez cały okres święta spożywa się macę.
Pesach to nie tylko pamiątka dawnych wydarzeń, ale również święto o głębokim współczesnym przesłaniu. Przypomina o potrzebie walki o wolność i godność, o znaczeniu pamięci i solidarności, o sile tradycji i wspólnoty. Dla wielu Żydów na całym świecie to czas rodzinnych spotkań, duchowej odnowy i uważnego celebrowania tożsamości.
Choć święto to często zbiega się w czasie z chrześcijańską Wielkanocą, są to święta o odmiennym pochodzeniu i znaczeniu. Ich wspólną cechą jest jednak głęboka symbolika i silny związek z cyklem życia oraz nadzieją na odnowę.
Kamila Derela
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej w Chęcinach
