Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu obchodzony jest corocznie 27. stycznia. Data ta upamiętnia rocznicę wyzwolenia obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau przez wojska radzieckie w 1945 roku. Dzień ten został oficjalnie ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 1 listopada 2005 roku.
Termin "Holokaust" wywodzi się z greckiego słowa oznaczającego „całopalenie” i pierwotnie odnosił się do rytualnych ofiar, jednak obecnie jest używany do określenia tragicznego ludobójstwa przeprowadzonego w znacznej mierze na ziemiach polskich okupowanych przez III Rzeszę. Pochodzący z hebrajskiego termin Szoa (hebr. שואה – całkowita zagłada, zniszczenie) nie odwołuje się do pozytywnego, religijnego znaczenia całopalenie. W Polsce używa się także terminu Zagłada.
Głównym celem tego dnia jest uczczenie pamięci około sześciu milionów Żydów i innych prześladowanych grup etnicznych, narodowych i społecznych oraz więźniów politycznych w obozach koncentracyjnych, którzy padli ofiarą nazistowskich prześladowań podczas Holokaustu. Obejmuje to różne grupy mniejszościowe, takie jak Romowie, Cyganie, Sinti, osoby niepełnosprawne i homoseksualiści, które również były celem nazistowskiego reżimu.
Ponad to celem Międzynarodowego Dnia Pamięci jest także przeciwdziałanie wszelkim formom negacji tego wydarzenia. ONZ wzywa do edukacji na temat Holokaustu, aby zapobiegać nienawiści, rasizmowi i uprzedzeniom.
Data 27 stycznia nie została wybrana przypadkowo. 27 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wyzwoliła obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau co stało się symbolem końca Holokaustu.
Auschwitz-Birkenau, nazywany „fabryką śmierci” był największym nazistowskim obozem koncentracyjnym i centrum zagłady. Został zorganizowany dla Polaków i oni też byli pierwszymi jego więźniami politycznymi. Od 1942 r. w wyniku włączenia KL Auschwitz do procesu masowej zagłady Żydów, liczba deportowanych do obozu zaczęła gwałtownie wzrastać. Działanie te w sposób istotny zmieniły strukturę narodowościową więźniów. Już po trzech miesiącach deportacji, w połowie 1942 r. Żydzi stali się najliczniejszą grupą narodowościową, a ich udział w strukturze narodowościowej więźniów systematycznie wzrastał od około 46% w czerwcu 1942 r. do około 68% w okresie szczytowego rozwoju liczbowego obozu w sierpniu 1944 r.
W latach 1940-1945 zamordowano w nim około 1 miliona Żydów, 70 tysięcy Polaków, około 23 tysięcy Romów, około 12 tysięcy jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości. Metodyczna eksterminacja w obozie trwała aż do jego likwidacji. Kilka dni przed wkroczeniem Armii Czerwonej, 18 stycznia 1945 roku, około 60 000 osób zmuszono do ewakuacji, podczas której zmarło około 15 000 osób.
Holokaust pozostaje jednym z najważniejszych tematów badań historycznych i edukacji, mając na celu upamiętnienie ofiar oraz przeciwdziałanie wszelkim formom nienawiści i nietolerancji. Wiele instytucji organizuje wykłady, prelekcje oraz wystawy związane z tymi tragicznymi wydarzeniami.
Także my, w Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej w Chęcinach, wpisujemy się w tę inicjatywę, organizując wydarzenie „Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Zagłada – Historia – Pamięć. Panel dyskusyjny”, które odbędzie się 27 stycznia. Na wydarzenie zapraszają: Robert Jaworski, Burmistrz Gminy Chęciny, oraz dr Robert Piwko, Naczelnik Delegatury IPN w Kielcach. W dawnej synagodze uczestnicy będą mieli okazję wysłuchać wykładu dra Tomasza Domańskiego z Referatu Badań Historycznych kieleckiej Delegatury IPN pt. „Holokaust w regionie kieleckim”.
Kolejnym punktem programu będzie panel dyskusyjny z udziałem badaczy zajmujących się historią Chęcin i Kielecczyzny, podczas którego zostanie poruszony temat edukacji na temat regionalnego wymiaru Zagłady. Dodatkowo odbędzie się inauguracja wojewódzkiego projektu edukacyjnego IPN w Kielcach pod hasłem „Pozostać człowiekiem w nieludzkim miejscu… Niemieckie nazistowskie obozy koncentracyjne 1933-1945”.
Serdecznie zapraszamy do wspólnego uczczenia pamięci ofiar Holokaustu oraz refleksji nad historią i jej wpływem na naszą współczesność.
Marta Zimnicka
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej w Chęcinach
Tory kolejowe, wartownia i brama główna Auschwitz II (Birkenau), widok z rampy wewnątrz obozu, 1945, Bundesarchiv, B 285 Bild-04413 / Stanislaw Mucha / CC-BY-SA 3.0, Public domain, Wikimedia Commons
