Święto Jom Kipur, obchodzone 10. dnia miesiąca tiszri, kończy okres pokuty – Jamim Noraim. W tym roku zaczyna się o zmroku 11 października, a kończy o zachodzie słońca dnia następnego. Jom Kipur oznacza po hebrajsku „dzień pojednania”. W polskich tłumaczeniach tego święta spotkamy nazwy takie jak: Sądny Dzień, Dzień Przebaczenia, Dzień Przebłagania, Dzień Zmiłowania, Dzień Postu czy Wielki Dzień. Dla religijnych Żydów to czas refleksji oraz duchowego oczyszczenia – wyjątkowy moment, ponieważ to właśnie wtedy dochodzi do pojednania między ludźmi a Bogiem.
Według tradycji, tego dnia Mojżesz zszedł z góry Synaj z drugimi kamiennymi tablicami, co było znakiem, że Bóg przebaczył Izraelitom czczenie złotego cielca. Jom Kipur wywodzi się
z czasów biblijnych. W starożytnym Izraelu było to święto pokutne, kiedy arcykapłan w Świątyni Jerozolimskiej przeprowadzał skomplikowane rytuały oczyszczenia za grzechy ludu. Po zniszczeniu Drugiej Świątyni (w 70 r. n.e.), Jom Kipur przekształciło się w święto refleksji nad grzechami i modlitwy o Boże miłosierdzie. W tym dniu każdy może dokonać rachunku sumienia, wybaczyć bliźnim i otrzymać odpuszczenie.
Zgodnie z tradycją, w wigilię święta każdy powinien spożyć obfity posiłek, aby przygotować się na ścisły, 25-godzinny post. Ortodoksyjni Żydzi wykonują rytualne kąpiele w mykwie, co stanowi symboliczne oczyszczenie z grzechów. Istotnym elementem jest także zapalenie świec – w domu, za dusze żyjących, a w synagodze – za dusze bliskich zmarłych.
Obchody święta w synagodze rozpoczynają się od wyjęcia rodałów z Aron ha-Kodesz, przesłoniętego białą zasłoną (parochetem). Pokrowce, w których znajdują się zwoje Tory, również są białe, co symbolizuje czystość duchową i nawiązuje do białych szat arcykapłana z Jerozolimskiej Świątyni. Ważnym momentem uroczystości jest modlitwa Kol Nidre („wszystkie nasze ślubowania”). Jest to prośba o unieważnienie wszelkich ślubów i przysiąg, które zostały złożone nieświadomie, zbyt pochopnie lub pod przymusem. Dotyczy to jednak tylko zobowiązań wobec Boga, a nie wobec innych ludzi. Po Kol Nidre następuje publiczne wyznawanie grzechów, które odmawia się po cichu, bijąc się przy tym w piersi. Grzechy wyznawane są w porządku alfabetycznym. Po indywidualnym wyznaniu przewinień wobec rodziny i bliźnich, śpiewane są hymny oraz odmawiana jest modlitwa za zmarłych.
Nabożeństwo następnego dnia trwa od rana do zmroku i kończy się modlitwą Neila („zamykanie wrót”). Wierzono, że jest to ostatni moment na odprawienie pokuty i złożenie próśb
o przebaczenie. Po Neila rozbrzmiewa dźwięk szofaru, który ogłasza zakończenie święta i postu.
W Europie Wschodniej niegdyś powszechna była pokutna ceremonia kaparot, która odbywała się zwykle o poranku przed Jom Kipur. Mężczyzna trzymał białego koguta (kobieta – białą kurę) i wykonując trzy okrężne ruchy nad głową, mówił: „To jest mój zastępca, mój zamiennik, to jest moja pokuta. Ten kogut pójdzie na śmierć, a ja dostąpię długiego życia
w pokoju”. Następnie zwierzę zabijano, a jego mięso przekazywano biednym lub pozostawiano na posiłek po Jom Kipur. Pieniężną równowartość darowizny przekazywano potrzebującym.
Wspólne dążenie do przebaczenia i duchowego oczyszczenia sprawia, że Jom Kipur to święto, które na trwałe wpisało się w żydowską kulturę. Uroczystość przypomina o moralnej odpowiedzialności każdego człowieka wobec Boga i bliźnich.
Marta Zimnicka
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej
