Święto Jom Kipur - czyli Dzień Pojednania, obchodzone jest dziesiątego dnia miesiąca tiszri, dokładnie dziesięć dni po Rosz ha-Szana, czyli żydowskim Nowym Roku. Jest to dzień, w którym Żydzi na całym świecie koncentrują się na pokucie, refleksji i modlitwie, starając się pojednać zarówno z Bogiem, jak i z ludźmi.
Geneza tego święta sięga czasów biblijnych i została opisana w Torze, m.in. w Księdze Kapłańskiej. Tradycyjnie uważa się, że to dzień, w którym Bóg decyduje o losie człowieka na nadchodzący rok. O ile Rosz ha-Szana to dzień sądu, to Jom Kipur jest momentem, kiedy ten sąd zostaje przypieczętowany. Dlatego też cały ten okres, zwany Dziesięcioma Dniami Skruchy, ma charakter głęboko duchowy.
Najbardziej charakterystycznym elementem Jom Kipur jest całkowity post, trwający od zachodu słońca w przeddzień święta aż do zmierzchu dnia następnego. W tym czasie obowiązuje zakaz jedzenia i picia, a także zakaz mycia się, używania kosmetyków, noszenia skórzanego obuwia oraz współżycia seksualnego. Te ograniczenia mają służyć oderwaniu się od spraw ciała i skoncentrowaniu się na duchowym oczyszczeniu. Post ten, choć surowy, jest traktowany nie jako kara, lecz jako sposób zbliżenia się do Boga i odnowy duchowej.
Liturgia tego dnia jest wyjątkowo rozbudowana i składa się z pięciu nabożeństw: wieczornego (Kol Nidre), porannego (Szacharit), dodatkowego (Musaf), popołudniowego (Mincha) oraz zamykającego (Neila). Centralnym momentem jest modlitwa Kol Nidre, podczas której anulowane zostają wcześniejsze śluby i przyrzeczenia złożone Bogu. To uroczysta i bardzo poruszająca część, rozpoczynająca święto w atmosferze powagi i skupienia.
Ważnym elementem modlitw są tzw. widuj, czyli spowiedzi, w których wyznaje się grzechy - nie tylko swoje własne, ale także zbiorowe, całej wspólnoty. Modlitwy te podkreślają odpowiedzialność jednostki za wspólnotę i wspólnoty za jednostkę. Wierni symbolicznie biją się w piersi, wymieniając kolejne grzechy, błagając o przebaczenie i poprawę. Podkreśla się także, że Jom Kipur przynosi przebaczenie tylko za grzechy popełnione wobec Boga - te wobec innych ludzi wymagają osobistego pojednania, dlatego przed świętem wiele osób stara się prosić o wybaczenie tych, których skrzywdzili.
Wielu Żydów w ten dzień ubiera się na biało - to symbol czystości, odnowy i nadziei na duchową przemianę. Niektórzy zakładają kittel, czyli długą, białą szatę, którą nosi się także podczas Paschy i w czasie pogrzebu, co ma przypominać o kruchości życia i potrzebie refleksji nad jego sensem.
Jom Kipur kończy się nabożeństwem Neila, po którym rozlega się dźwięk szofaru - baraniego rogu. To symboliczny znak końca dnia postu i duchowej odnowy. Wierni opuszczają synagogi z poczuciem oczyszczenia i nadzieją, że zostali zapisani w Księdze Życia na kolejny rok.
Mimo swojego poważnego i surowego charakteru, Jom Kipur nie jest postrzegany jako dzień smutny. Przeciwnie - to dzień radości duchowej, wynikającej z możliwości przebaczenia, zmiany i nowego początku.
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej
Kamila Derela
