Purim to jedno z najbardziej radosnych i barwnych świąt w kalendarzu żydowskim. Jego nazwa pochodzi od perskiego słowa pur, oznaczającego „los”, i nawiązuje do wydarzeń opisanych w Księdze Estery. Upamiętnia ono ocalenie narodu żydowskiego przed zagładą w starożytnej Persji i symbolizuje zwycięstwo nad prześladowaniem oraz triumf odwagi i wiary. Obchodzone jest 14. dnia miesiąca adar w kalendarzu żydowskim, co zwykle przypada na luty lub marzec według kalendarza gregoriańskiego.
Wydarzenia, które stały się podstawą święta, rozegrały się na dworze perskiego króla Achaszwerosz. Jeden z jego najwyższych urzędników, Haman, urażony odmową oddawania mu czci przez Żyda imieniem Mordechaj, postanowił doprowadzić do zagłady całego narodu żydowskiego w imperium. Rzucił losy, aby wyznaczyć dzień realizacji swojego planu. Decydującą rolę odegrała żydowska królowa Estera, która - ryzykując własne życie - wstawiła się u króla za swoim ludem. Dzięki jej interwencji wydano dekret pozwalający Żydom się bronić. Zamierzona zagłada nie doszła do skutku, a dzień przewidziany na klęskę stał się czasem zwycięstwa i radości. Na pamiątkę tych wydarzeń ustanowiono święto Purim.
Najważniejszym elementem obchodów jest publiczne odczytanie Księgi Estery (Megilat Ester), zarówno wieczorem, jak i następnego dnia rano. Podczas wypowiadania imienia Hamana zgromadzeni zagłuszają je hałasem, symbolicznie „wymazując” pamięć o złu. Do tradycji należy także obdarowywanie się nawzajem podarkami żywnościowymi, zwane miszloach manot, oraz przekazywanie darów ubogim (matanot la-ewjonim). Zwyczaje te podkreślają znaczenie jedności i wzajemnej troski. Ważnym elementem celebracji jest również uroczysta uczta purimowa, odbywająca się w atmosferze wspólnej radości. Nieodłączną częścią kulinarnej tradycji są ciasteczka zwane hamantasze („uszy Hamana”). To trójkątne wypieki z kruchego lub drożdżowego ciasta, najczęściej nadziewane makiem, powidłami śliwkowymi lub innymi słodkimi farszami. Ich charakterystyczny kształt - według różnych interpretacji - symbolizuje uszy lub trójgraniasty kapelusz Hamana. Spożywanie tych wypieków ma wymiar symboliczny i przypomina o pokonaniu wroga oraz odwróceniu złego losu. W wielu domach wspólne przygotowywanie hamantaszy stanowi ważny element rodzinnych przygotowań do święta.
Purim jest dniem radości, lecz jego przesłanie ma również głęboki wymiar duchowy i społeczny. Przypomina, że nawet w sytuacji zagrożenia możliwa jest odmiana losu. W Księdze Estery imię Boga nie pojawia się wprost, co podkreśla ideę ukrytego działania Opatrzności w historii. Obchody akcentują także znaczenie odwagi jednostki, odpowiedzialności za wspólnotę oraz solidarności wobec potrzebujących.
Kamila Derela
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej w Chęcinach
